Welcome to navstat   Click to listen highlighted text! Welcome to navstat Powered By GSpeech

Qadrli vatandoshlar!

Muhtaram dehqon va fermerlar!

Avvalo, barchangizni, sizlarning timsolingizda butun xalqimizni qutlugʻ ayyom – Qishloq xoʻjaligi xodimlari kuni bilan samimiy muborakbod etaman.

Hammamizga yaxshi ayonki, qishloq xoʻjaligi iqtisodiyotning eng qadimiy, hech qachon oʻz oʻrni va ahamiyatini yoʻqotmaydigan tayanch tarmoqlaridan biridir.

Ana shunday muhim sohaning zalvorli yukini oʻz yelkasida koʻtarib kelayotgan mirishkor dehqon va fermerlar, zahmatkash chorvador va pillakorlar, mohir suvchi va irrigatorlar, oʻz ishining haqiqiy ustasi boʻlgan mexanizator va agronomlar, jonkuyar olim va mutaxassislarni dunyodagi eng olijanob kasb egalaridir, desak, ayni haqiqat boʻladi.

Chindan ham, buyuk mutafakkir shoirimiz Alisher Navoiy bobomiz aytganlaridek, har erta bahorda yerga urugʻ qadab, rizq yoʻlini ochadigan, xonadonlarimizdagi toʻkinlik va fayzu baraka sababchisi boʻlgan sizdek fidoyi insonlarga har qancha tasannolar aytsak arziydi.

Ushbu bayram munosabati bilan sizlarni qutlar ekanmiz, bu yilgi mashaqqatli mehnatingiz, erishilgan natijalar va oldimizda turgan rejalar haqida atroflicha toʻxtalishimiz tabiiydir.

Avvalo sayyoramizdagi global iqlim oʻzgarishlari hamda mintaqamizdagi ekologik muammolar oqibatida qishloq xoʻjaligida har yili ilgari koʻrilmagan yangi-yangi sinov va qiyinchiliklar paydo boʻlayotganini qayd etish lozim.

Lekin koʻpni koʻrgan, doimo yer bilan tillashib, dardlashib yashaydigan dehqon va fermerlarimiz ana shunday murakkab sharoitda ham omilkorlik bilan, boy bilim va tajribasi, ilm-fan yutuqlarini ishga solib, moʻl hosil yetishtirishga muvaffaq boʻlmoqdalar.

Joriy yilda sizlarning peshona teringiz bilan 7 million 130 ming tonna gʻalla, 2 million 845 ming tonna paxta, 19 ming 600 tonna pilla, 21 million tonna meva-sabzavot, 400 ming tonna sholi, 2 million 600 ming tonna goʻsht va 11 million tonna sut mahsulotlari, 8,1 milliard dona tuxum olingani bu fikrni yaqqol tasdiqlab turibdi.

Hozirgi vaqtda dunyo miqyosida oziq-ovqat xavfsizligi, ekologik toza mahsulotlar ishlab chiqarish dolzarb masala boʻlib borayotgani sir emas.

Shuning uchun ham biz iqtisodiyotimizni, jumladan, qishloq xoʻjaligi sohasini modernizatsiya va diversifikatsiya qilish, oziq-ovqat ekinlari yetishtirishga alohida eʼtibor bermoqdamiz.

Bu haqda soʻz yuritganda, keyingi toʻrt yilda hosildorligi past boʻlgan 300 ming gektar paxta va gʻalla maydonlari oʻrniga meva-sabzavot va ozuqa ekinlarini yetishtirish yoʻlga qoʻyilib, jumladan, 32 ming gektar yerda intensiv bogʻlar, 15 ming gektarda tokzorlar, 2 ming gektarda zamonaviy issiqxonalar barpo etilgani, 114 ming gektarda sabzavot va kartoshka, 72 ming gektarda dukkakli va moyli ekinlar, 52 ming gektarda ozuqa ekinlari yetishtirilayotganini taʼkidlash lozim.

Bugungi kunda yer-suv resurslaridan oqilona foydalanish, qishloq xoʻjaligi subyektlari oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarda bozor tamoyillarini, fan va texnikaning ilgʻor yutuqlarini jadal joriy etish, ekologik toza va eksportbop mahsulotlar yetishtirish orqali dehqonlar daromadini koʻpaytirish borasida olib borayotgan tizimli islohotlarimiz sizlarga yaxshi maʼlum, albatta.

Natijada bu yil qishloq xoʻjaligi mahsulotlaridan jami 217 trillion 700 milliard soʻm yoki oʻtgan yilga nisbatan 12 foiz koʻp foyda olindi.

Yerni haqiqiy egasiga berish, ayniqsa, mahsulot yetishtirishdan tortib, uni sotishgacha boʻlgan agrobiznesning yaxlit zanjirini oʻz ichiga qamrab olgan klaster modelini va kooperatsiya tizimini toʻliq yaratishga jiddiy ahamiyat qaratilmoqda.

Joriy mavsumda paxta hosilining 73 foizi paxta-toʻqimachilik klasterlari hissasiga toʻgʻri kelgani, xususan, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Fargʻona, Andijon, Xorazm, Namangan, Toshkent, Buxoro viloyatlarida erishilgan yuksak marralar bu tizimning qanchalik samarali ekanini amalda isbotlamoqda.

Shuningdek, Yozyovon, Qoʻshtepa, Rishton, Toshloq, Jalaquduq, Qoʻrgʻontepa, Paxtaobod, Amudaryo, Beruniy, Ellikqalʼa, Xiva, Xonqa, Yangibozor, Mingbuloq, Pop, Chust, Quyichirchiq, Chinoz, Oqqoʻrgʻon, Qorakoʻl, Olot, Vobkent, Doʻstlik, Narpay kabi oʻnlab tumanlarda ushbu tizim asosida paxtadan moʻl hosil yetishtirildi.

Shularning barchasini hisobga olib, biz keyingi yildan boshlab paxta yetishtirishni toʻliq – 100 foiz klaster usuliga oʻtkazishga qaror qildik. Shu bilan birga, gʻallachilik, meva-sabzavotchilik, parrandachilik, chorvachilik, baliqchilik va pillachilik klasterlarini tashkil qilish ishlarini izchil davom ettiramiz.

Birinchi marta boshoqli don ekinlaridan yuqori hosil yetishtirishni ragʻbatlantirish tizimi joriy etilgani oʻzining ulkan ijobiy samarasini berdi. Andijon, Fargʻona, Qashqadaryo, Toshkent, Xorazm viloyatlarida hosildorlik gektariga 65-67 sentnerga yetgani ana shunday yangicha yondashuvning mahsuli boʻldi.

Eng muhimi, 3 million 800 ming tonna gʻalla dehqon va fermerlar ixtiyorida qoldirilgani ushbu mavsumning asosiy natijasi, desak, toʻgʻri boʻladi.

Coʻnggi yillarda meva-sabzavotchilikda amalga oshirilayotgan islohotlar ham oʻz natijasini bermoqda. Bu yil 1,3 milliard AQSH dollari qiymatidagi 1,5 million tonna meva-sabzavot eksport qilingani, hech shubhasiz, tarmoq rivojida salmoqli oʻrin tutadi.

Dehqon va fermerlarimizni yillar davomida oʻylantirib kelayotgan masala – bu yetishtirilgan meva-sabzavot mahsulotlarini nobud va isrof boʻlishiga yoʻl qoʻymasdan, sifatli qayta ishlab, ichki va tashqi bozorlarga yetkazib berish bilan bogʻliq.

Joriy yilda bu masalaga alohida eʼtibor qaratilib, 1 trillion 37 milliard soʻm investitsiya mablagʻlari jalb etildi. Buning hisobiga 254 ming tonna quvvatga ega boʻlgan 180 ta meva-sabzavot mahsulotlarini qayta ishlash, saqlash va logistika markazlari barpo etildi. Bu orqali 54 ming qoʻshimcha ish oʻrni yaratildi.

Hozirgi vaqtda yurtimizda meva-sabzavot mahsulotlarining 3,5 million tonnasi qayta ishlanib, 350 million dollarlik tayyor mahsulot chetga sotilmoqda.

Biz kelgusi yilda meva-sabzavot mahsulotlarining eksportini 2,5 milliard dollarga, yaqin uch yilda esa 5 milliard dollarga yetkazishni oʻz oldimizga maqsad qilib qoʻyganmiz. Buning uchun Ispaniya, Niderlandiya, Polsha, Gretsiya, Turkiya, Rossiya, Xitoy, Janubiy Koreya, Vyetnam, Indoneziya kabi davlatlarning eng ilgʻor tajribalari keng qoʻllanilmoqda.

Qimmatbaho xomashyo boʻlgan ipak yetishtirishning yangicha tizimi yoʻlga qoʻyilishi natijasida bu yil birinchi marta pilladan yiliga toʻrt marta hosil olishga erishdik. Endigi vazifa – bu muvaffaqiyatli tajribani keng qoʻllashdan iborat.

Keyingi yillarda chorvachilikni isloh qilish, jumladan, sohaning boshqaruv tizimini yanada takomillashtirish borasida bir qator farmon va qarorlar qabul qilindi. Shu tariqa respublika, viloyat, tuman va fermer xoʻjaliklari boʻyicha chorvachilik sohasida vertikal boshqaruv tizimi yaratildi.

Respublikamizda sut va goʻsht ishlab chiqarishga ixtisoslashgan mingdan ziyod yirik chorvachilik komplekslari ishga tushirildi. Yakunlanayotgan yilda esa bu yoʻnalishda 1,2 trillion soʻmlik 600 ta loyiha amalga oshirildi. Chorvachilikni rivojlantirish uchun qulay boʻlgan Ohangaron, Taxtakoʻpir, Qoʻngʻirot, Boʻzatov, Moʻynoq tumanlari shu sohaga ixtisoslashtirildi va klaster usulida rivojlanishi yoʻlga qoʻyildi.

Oxirgi 20 yilda eʼtibordan ancha chetda qolib ketgan baliqchilik tarmogʻiga alohida eʼtibor qaratishimiz natijasida bu yil 580 ming gektar tabiiy va 28 ming gektar sunʼiy koʻllarda 200 ming tonna baliq yetishtirildi.

Yana bir ustuvor yoʻnalish – asalarichilikni rivojlantirish maqsadida tuzilgan Oʻzbekiston asalarichilar uyushmasiga 14 mingdan ortiq tadbirkor aʼzo boʻlib kirdi va joriy yilda 19 ming tonna asal yetishtirildi.

Irrigatsiya va melioratsiya tadbirlarining barcha xarajatlari toʻliq davlat byudjeti hisobidan qoplanayotgani dehqon va fermerlarimiz uchun katta madad boʻlib, ekinlardan moʻl hosil olish imkonini bermoqda.

Ekin maydonlarini suv bilan kafolatli taʼminlash maqsadida bu yil davlat byudjetidan 1 trillion 328 milliard soʻm yoki 2018-yilga nisbatan 1,8-marta, sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash uchun esa 645 milliard soʻm yoki 1,2 barobar koʻp mablagʻ ajratildi. Bundan tashqari, yil oxirigacha xalqaro moliya institutlarining 126,8 million dollar yoki 2018-yilga nisbatan qariyb 3 barobardan ziyod kreditlari oʻzlashtiriladi.

Jonajon Oʻzbekistonimizni taraqqiyotning yangi bosqichiga koʻtarish vazifasi va jahonda oziq-ovqat mahsulotlariga talab oshib borayotgani agrar sohani tubdan isloh qilishni, unga bozor mexanizmlari, ayniqsa, innovatsion va tejamkor texnologiyalarni, investitsiyalarni keng jalb qilishni taqozo etmoqda.

Shundan kelib chiqib, bu yil qishloq xoʻjaligida yer va suv resurslaridan samarali foydalanish Konsepsiyasi va sohani kelgusi 10 yillikda rivojlantirish boʻyicha Strategiyani qabul qildik.

Qoʻlga kiritilgan yutuqlar haqida gapirganda, siz, mirishkor fermer va dehqonlar, soha xodimlarining sidqidil va fidokorona mehnatingizni, butun umrini qishloq xoʻjaligi rivojiga bagʻishlagan minglab aziz vatandoshlarimizning nomlarini faxr ila tilga olamiz.

Shu oʻrinda 11 mingdan ziyod fermer xoʻjaligi 30 yoshgacha boʻlgan yoshlar tomonidan boshqarilayotgani, 5 ming 600 ta fermer xoʻjaliklariga xotin-qizlarimiz rahbarlik qilayotganini taʼkidlashni istardim. Bu bizning qishloq xoʻjaligi sohasidagi ulkan boyligimiz, oltin fondimiz, desak, hech qanday xato boʻlmaydi.

Kelgusida sohani barqaror rivojlantirishga qaratilgan kompleks dasturlarni tatbiq etish, zamonaviy texnologiyalarni qoʻllagan holda mahsulot yetishtirish turlari va eksport hajmlari ortishini taʼminlash ustuvor maqsadlarimiz boʻlib qolaveradi.

Tuproq unumdorligini saqlash va oshirish, sohani zarur texnikalar bilan taʼminlash va ularga texnik xizmat koʻrsatish ishlarini yaxshilash, ilgʻor bilim va koʻnikmalarga ega mutaxassislarni tayyorlash va qayta tayyorlash faoliyatini takomillashtirishga eʼtiborni yanada kuchaytiramiz.

Mavsum oxirlab, yil yakunlari sarhisob qilinayotgan mana shu ayyomda sizlarga, barcha qishloq ahliga olijanob mehnatingiz uchun yana bir bor chuqur minnatdorlik bildiraman.

Hayot sinovlarida toblangan, mard va matonatli fermerlarimiz, barcha qishloq xoʻjalik xodimlari bundan buyon ham xalqimiz farovonligini oshirish, oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashdek gʻoyat masʼuliyatli vazifani ado etishda butun kuch-gʻayrat va imkoniyatlarini safarbar etadilar, deb ishonaman.

Muhtaram dehqon va fermerlar!

Qishloq xoʻjaligi sohasida halol va fidokorona mehnat qilayotgan aziz va qadrli yurtdoshlar!

Sizlarni yana bir bor ushbu shukuhli va fayzli bayram bilan chin qalbimdan tabriklab, eng ezgu va samimiy tilaklarimni izhor etaman.

Barchangizga sihat-salomatlik, oilaviy baxt-saodat, masʼuliyatli va sharafli mehnat faoliyatingizda ulkan zafarlar, xonadonlaringizga qut-baraka va xotirjamlik hamisha yor boʻlishini tilayman.

 

Shavkat MIRZIYOYEV,

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti

 

OʻzА

Prezident Shavkat Mirziyoyevning Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 27 yilligiga bagʻishlangan tantanali marosimdagi maʼruzasi

 

Assalomu alaykum, aziz vatandoshlar!

Muhtaram mehmonlar!

Xonimlar va janoblar!

Avvalo, barchangizni, butun xalqimizni Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 27 yillik bayrami bilan samimiy tabriklab, ezgu tilaklarimni izhor etishga ijozat bergaysiz.

Hurmatli doʻstlar!

Har bir davlat oʻz istiqlol va taraqqiyot yoʻlini tanlar ekan, xalq farovonligini taʼminlashga xizmat qiladigan eng muhim maqsad va vazifalarini oʻzining Konstitutsiyasi – Asosiy qonunida mustahkamlab oladi. Binobarin, oʻz xalqining xohish-irodasi, dili va tilidagi ezgu niyatlariga hamohang Konstitutsiyaga ega boʻlgan mamlakat oʻzi belgilagan yuksak marralardan hech qachon ogʻishmasdan, doimo oldinga qarab boradi.

Tarixga nazar solsak, asrlar davomida shakllangan maʼnaviy-axloqiy qadriyatlar va insonning tabiiy huquqlari sivilizatsiya jarayonlari natijasida Konstitutsiya shakliga kelganini koʻramiz.

Konstitutsiya bashariyat hayotida ilk bor insonning ozod va erkin yashash, mulkka ega boʻlish, taʼlim olish, mehnat qilish, saylash va saylanish kabi huquqlarini, soʻz hamda eʼtiqod erkinliklarini oliy qadriyat darajasiga koʻtardi.

Mustaqilligimizning ilk davrida qabul qilingan Konstitutsiyamiz shaxs, jamiyat va davlat oʻrtasidagi munosabatlarda oʻzaro huquq va majburiyatlar hamda ularning kafolatlarini aniq-ravshan belgilab berdi.

Bosh qomusimiz, jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishidan qatʼi nazar, yurtimiz fuqarolari tengligining kafolatlanishini eʼtirof etdi va zamonaviy demokratik taraqqiyot uchun zamin yaratdi.

Aynan shu sababli Konstitutsiyamizni ehtirom bilan ulugʻlashimiz, har tomonlama oʻrganishimiz, unga izchil amal qilishimiz, Asosiy qonunimizda mujassam boʻlgan ajdodlarimizning buyuk merosi va umuminsoniy qadriyatlarni yoshlarimiz qalbiga singdirishimiz zarur.

Hurmatli yurtdoshlar!

Sohibqiron Amir Temur bobomiz “Davlat qonunlar asosida qurilmas ekan, unday saltanatning shukuhi, qudrati va tarkibi yoʻqoladi”, deb taʼkidlagan edilar. Shu nuqtayi nazardan, Konstitutsiya va qonun ustuvorligini taʼminlash biz bunyod etayotgan demokratik huquqiy davlatning bosh mezoni hisoblanadi.

Har qanday demokratik islohotlar samarasi, tinchlik va taraqqiyotning asosiy garovi ham Konstitutsiya va qonun ustuvorligi taʼminlanishi bilan bevosita bogʻliq.

Qonun ustuvorligi – bu davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari chiqarayotgan hujjatlar, mansabdor shaxslarning xatti-harakatlari faqat va faqat Konstitutsiya hamda qonunlarga muvofiq boʻlishi shart, deganidir.

Shu boisdan ham barcha boʻgʻindagi kadrlar, u xoh vazir, hokim yoki oddiy fuqaro boʻlsin, Konstitutsiya va qonunlarni puxta bilishi, ularning ijrosini toʻgʻri tashkil etishi hamda birinchi navbatda bu qoidalarga butun jamiyat aʼzolari qatʼiy amal qilishi shart boʻlgan muhit yaratishimiz zarur.

“Konstitutsiya va qonun ustuvorligi – farovon hayot garovi” degan tushuncha fuqarolarimizning ongi va qalbida chuqur oʻrin egallashi hamda ijtimoiy ehtiyojga aylanishi uchun quyidagi masalalarga alohida eʼtibor qaratish lozim, deb hisoblayman.

Birinchidan, qonunlar ijrosini samarali tashkil etish, tizimli muammolarni oldindan koʻra bilish, qonun buzilishining salbiy oqibatlariga qarshi kurashish bilan birga bunday holatni barvaqt bartaraf etishga qaratilgan tizimni shakllantirish ayniqsa dolzarbdir. Afsuski, ushbu talablar bizda hali toʻliq bajarilmoqda, deb ayta olmaymiz.

Shu yilning oʻzida 70 dan ortiq qonun, 350 dan ziyod Prezident farmoni va qarorlari qabul qilindi. Bu qonun hujjatlari kim uchun va nima maqsadda qabul qilinmoqda?

Albatta, xalqimiz farovonligi uchun.

Masalan, iqtisodiyotimizni jadal rivojlantirishning muhim sharti boʻlgan “Davlat-xususiy sherikligi toʻgʻrisida”gi qonunni qabul qilganimizga 7 oy boʻldi. Koʻpdan buyon kutilgan, hayotning oʻzi talab etayotgan bu qonun loyihasi ustida biz uzoq vaqt ishladik. Ushbu hujjat fuqarolarning davlat va jamiyat vazifalarini bajarishga doir konstitutsiyaviy huquqini amalga oshirishning taʼsirchan mexanizmidir.

Hozirgi vaqtda ayrim tarmoqlarda davlat-xususiy sheriklik boʻyicha loyihalarni amalga oshirish boshlandi. Ammo sogʻliqni saqlash, taʼlim, transport, yoʻl qurilishi, kommunal xoʻjaligi kabi yoʻnalishlarda, aksariyat hududlarda hali bu borada tashabbus umuman sezilmayapti.

Vazir yoki hokim qonunning mazmun-mohiyatini tushunmasa, anglab yetmasa, uni hayotga tatbiq etishda jonbozlik koʻrsatmasa, islohotlarimizning oldinga yurishi, odamlarda tashabbus uygʻotish qiyin boʻladi.

Hududlardagi ekin maydonlarida ruxsatnomasiz, oʻzboshimchalik bilan qurilish qilish, bino-inshootlarni betartib buzish kabi noxush holatlar qonunlar ijrosini nazorat qilish ishlari oqsayotganidan dalolat beradi. Shu bois Parlament, Hukumat va Oliy sud qabul qilinayotgan qonunlar ijrosini taʼminlashning samarali mexanizmlarini qoʻllashi zarur.

Bu borada kadrlarni oʻqitish va malakasini oshirishga, huquqiy axborotni zamonaviy usullar orqali keng ommaga yetkazishga, qonunlarni bilish va qoʻllash boʻyicha mutasaddi rahbarlar faoliyatini baholash mezonlarini ishlab chiqishga birinchi darajali eʼtibor qaratish lozim.

Ikkinchidan, Konstitutsiya va qonun ustuvorligiga erishishda jamoatchilik nazoratidan koʻra samarali vosita yoʻq.

Buyuk yunon olimi Aflotun shunday degan edi: “Xalq qonunlarga ehtiyoj sezib, ularni puxta oʻrgansa, bu faqat uning oʻziga foyda keltiradi. Aks holda qonundan koʻzlangan maqsadga erishib boʻlmaydi”.

Haqiqatan ham, xalqimiz qonun buzilishiga qarshi qattiq turmas ekan, davlat idoralari, mansabdor shaxslar qanchalik urinmasin, qonun ustuvorligini taʼminlash qiyin boʻladi.

Bugun jamoatchiligimiz tom maʼnoda uygʻondi, endi turli lavozimdagi shaxslarning xatti-harakatlariga odamlarimiz bevosita baho berib, oʻz fikrini erkin ifoda etishga oʻrganmoqda.

Yakunlanayotgan yilda Davlat byudjeti ilk bor keng muhokama etilib, ochiqlik va oshkoralik ruhida qabul qilindi. Unda turli vazirlik va idoralar har bir soʻmni nimaga va qanday xarajat qilishi aniq koʻrsatib berildi.

Fuqarolarimiz va deputatlarimiz bildirgan fikrlar asosida maktablarga mebel va kompyuterlar xarid qilish uchun byudjet xarajatlarini qisqartirish hisobidan 50 milliard soʻm qoʻshimcha mablagʻ ajratildi. Bunday ijobiy holat bizning tajribamizda birinchi marta yuz berayotganini alohida qayd etish lozim.

Yoki koʻpchiligingiz xabardorsiz, keyingi paytda joylarda daraxtlarni ommaviy ravishda kesish kuchayib ketgan edi. Bu odamlarning noroziligiga sabab boʻldi. Shuning uchun yaqinda daraxtlarni sababsiz kesishga qarshi moratoriy eʼlon qilindi. Bu ham jamoatchilik fikri qanday kuchli taʼsirga ega ekaniga misol boʻla oladi.

Bularning bari odamlarimizning ijtimoiy jarayonlarga nisbatan masʼuliyat va daxldorlik hissi oshib borayotganini koʻrsatadi.

Ayni vaqtda jamoatchilik nazorati “bir tomonlama vosita”ga aylanib qolmasligi kerak.

Davlat idoralari faqat fuqarolarga emas, balki oʻzlariga nisbatan tanqidiy fikrlarni ham adolat bilan, xolis koʻrib chiqishlari lozim. Shahar va qishloqlarimiz qiyofasini oʻzgartirish, qurilish va obodonchilikka oid qarorlar, dastlab oʻsha hududdagi aholi oʻrtasida muhokama qilinib, jamoatchilik ekspertizasidan oʻtkazilishi shart.

Yana bir masalaga diqqatingizni jalb qilmoqchiman.

Konstitutsiyaga asosan sudlar oʻz faoliyatida mustaqil, lekin ularning chinakam nazoratchisi xalq boʻlishi kerak.

Sudlar va tergov idoralari biron-bir ish yuzasidan chiqarilgan qaror boʻyicha fuqarolarning jamoaviy murojaatlariga tushuntirish va huquqiy izohlar berishi zarur.

Shuni aniq tushunib olish lozimki, jamoatchilik nazorati – bu faqatgina davlat idoralari faoliyati ustidan nazorat emas, balki jamiyatning oʻzini oʻzi boshqarish usuli, boshqacha aytganda, fuqarolik jamiyatini taraqqiy toptirishning muhim omillaridan biridir.

Shuning uchun Fuqarolik jamiyatini rivojlantirish boʻyicha maslahat kengashi, Fuqarolik jamiyatini rivojlantirish markazi, Nodavlat notijorat tashkilotlari milliy assotsiatsiyasi kelgusi yilda har bir soha va tarmoq boʻyicha jamoatchilik nazoratini amalga oshirishning taʼsirchan tizimini yaratishga bosh-qosh boʻlishi va tashabbus koʻrsatishi lozim.

Jamoatchilik nazorati, birinchi navbatda, huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat idoralari, moliya, bank, taʼlim, sogʻliqni saqlash, kommunal xoʻjalik, energetika va transport sohalarida joriy etilishi zarur. Shuningdek, bozorlar va savdo majmualaridagi mahsulotlar va xizmat koʻrsatish sifati kabi masalalar ham doimo jamoatchilik nazoratida boʻlishi darkor.

Uchinchidan, ommaviy axborot vositalari qonuniylikni qaror toptirishda chinakam “jamiyat koʻzgusi”ga aylanishi kerak.

Soʻz erkinligini taʼminlashga qaratilgan islohotlar oʻtgan uch yilda jamiyatimiz hayotida tub burilish yasadi.

Bugungi kunda xalqimiz orasida yurib, uni qiynayotgan ijtimoiy muammolarni koʻrsatib berayotgan eng katta kuch – bu mustaqil va xolis ommaviy axborot vositalari vakillaridir.

Demokratik islohotlarimiz natijasida ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlar mansabdor shaxslarni oʻz ishini qonuniy asosda toʻgʻri tashkil etishga undamoqda.

Shu sababli ham davlat organlari faoliyati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni jamoatchilikka toʻliq va tezkor yetkazish maqsadida ularning har birida matbuot xizmati ish boshladi.

Aslida, demokratik jamiyatda barcha davlat xizmatchilari ommaviy axborot vositalari bilan yaqin ijtimoiy hamkorlik qilishga oʻrganishi kerak.

Maʼlumki, bugungi kunda anʼanaviy axborot vositalari bilan birga Internet, ijtimoiy tarmoqlar, blogerlar jamoatchilik fikrini shakllantirishda katta rol oʻynamoqda.

Davlat va jamiyat boshqaruvida, kundalik faoliyatimizda ochiqlik va oshkoralik tamoyillarini kuchaytirish maqsadida biz fuqarolarning soʻz erkinligi, axborot olish va tarqatishga oid konstitutsiyaviy normaning ijrosini amalda toʻliq taʼminlashimiz zarur. Buning uchun esa birinchi galda ommaviy axborot vositalari haqidagi qonunchilikni takomillashtirish kerak va biz bu borada faol ish olib bormoqdamiz.

Shu munosabat bilan jamoatchilik nazorati ham, ommaviy axborot vositalari ham yagona bir maqsadga, yaʼni xalqimizni rozi qilish va uning turmushini yaxshilashga qaratilganini hammamiz birdek anglashimizni istardim.

Har bir davlat organi ijtimoiy tarmoqlarda oʻz sahifasiga ega boʻlishi, amalga oshirayotgan ishlari haqida, kerak boʻlsa, har kuni batafsil maʼlumot berib borishi shart.

Yana bir marta takrorlayman, Oʻzbekistonda jamoatchilik nazorati va ommaviy axborot vositalari vakillarining qonuniy haq-huquqlariga hech qanday shaklda tazyiq oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Toʻrtinchidan, qabul qilinayotgan qonunlar olib borayotgan islohotlarimiz bilan uygʻun boʻlgan taqdirdagina ishlaydi.

Bu – ayni haqiqat, aksiomadir. Lekin ayrim qonunlarimiz zamon talablariga mos emas. Shu bois qonunlarni ijro etish mexanizmlarini aniq tizim asosida yaratish – dolzarb vazifamizdir.

Kelgusi yildan boshlab Adliya vazirligi qonunchilikni yangilash va tizimlashtirish boʻyicha mutlaqo yangi ish uslubiga oʻtishi zarur. Bunda Konstitutsiyamiz normalari huquqiy poydevor boʻlib xizmat qilishi lozim.

Beshinchidan, biz qanchalik mukammal qonunlar yaratmaylik, qanday islohotlar oʻtkazmaylik, agar fuqarolarimizning huquqiy bilimi, ongi va madaniyati yetarli boʻlmasa, kutilgan natijalarga erishish mushkul boʻladi.

Huquqshunos olimlarning bundan bir necha asr avval “Huquqni anglash masʼuliyat hissini rivojlantiradi”, deb aytgan hikmatli soʻzlari hech qachon oʻz dolzarbligini yoʻqotmaydi. Boshqacha aytganda, Konstitutsiya va qonunlarga hurmat, huquqiy ong va madaniyat har bir fuqaroning, har bir mansabdor shaxsning hayot va faoliyat tarziga aylanmogʻi kerak. Lekin ana shunday huquqiy masʼuliyatni bugun hammada ham shakllantira olayapmizmi?

Afsuski, bu savolga hozircha ijobiy javob berolmaymiz. Misol uchun, dehqonlarimizning fidokorona mehnati bilan yaratilgan nonni xalqimiz ulugʻ va aziz neʼmat sifatida gʻoyatda qadrlaydi. Nonning qadrini ayniqsa rizq-roʻzimiz bunyodkori boʻlgan dehqon va fermerlarimiz juda yaxshi biladilar.

Bugun ushbu muhtasham saroyda ularning eng munosib vakillarini koʻrib turganimdan juda xursandman.

Bu yil Qishloq xoʻjaligi xodimlari kuni Konstitutsiya bayrami bilan bir kunda nishonlanayotgani bu ayyomga oʻzgacha fayz bagʻishlamoqda.

Fursatdan foydalanib, yurtimizdagi barcha dehqon va fermerlarni chin qalbimdan samimiy muborakbod etib, ularga yuksak hurmat va ehtirom bildirishga ruxsat etgaysiz.

Biz uchun non qanchalik aziz va qadrli boʻlsa, zahmatkash dehqonlarimiz, ularning mehnati ham shunchalik aziz va qadrlidir.

Haqiqatan ham, urush va ocharchilikni boshidan kechirgan bobo va momolarimiz bizga bolalikdan boshlab nonni koʻzimizga surtib eʼzozlashni oʻrgatganlar. Bu bizning buyuk qadriyatimizga aylangan. Shu maʼnoda, Yaratganning bebaho neʼmatlarini, hayotdagi ijobiy oʻzgarishlarni qadrlash tuygʻusini farzandlarimiz qalbiga yoshligidan singdirib borishimiz zarur.

Yashirishning hojati yoʻq, oliy oʻquv yurtiga oʻqishga kirish, tadbirkorlikni boshlash uchun ruxsatnoma yoki litsenziya olish, soliq toʻlash kabi koʻp-koʻp kundalik hayotiy masalalarni hal etishda “qonunni chetlab oʻtish” bizning sharoitimizda yomon bir odatga aylangan edi.

Bunday illatning ildizlarini qirqishga qaratilgan ishlarni, qanday qiyin boʻlmasin, asta-sekin amalga oshirmoqdamiz. Jumladan, bolalarni bogʻchaga joylashtirishga elektron navbat, maktablar va oliy taʼlimga oʻqishga qabul qilishda ochiq va oshkora tartiblar yaratildi. Shuningdek, “yagona darcha” tamoyili asosida 100 dan ortiq davlat xizmatlari koʻrsatilmoqda.

Ammo bu oʻzgarishlar tufayli jamiyatimiz salbiy illatlardan, qonunga bepisandlik holatlaridan batamom qutuldi, deb aytishga hali erta.

Ochiq tan olish kerak, aksariyat odamlarimiz bu masalada loqayd va beparvo boʻlib qolmoqda. Bugun olib borayotgan islohotlarimiz yoʻlidagi eng katta toʻsiq ham aslida shu emasmi?

Ayrim fuqarolarimiz boshqaruv idoralaridan masʼuliyat talab qilishni yaxshi biladi-yu, lekin oʻzining jamiyat oldidagi, qonun oldidagi masʼuliyati va majburiyatini unutib qoʻyadi. Holbuki, Oʻzbekistonni yangilash, milliy yuksalishni yangi bosqichga koʻtarish bu – oʻz-oʻzidan, osonlikcha boʻlayotgani yoʻq.

Hammangiz koʻrib turibsiz, qanchalik ogʻir va murakkab boʻlmasin, bugungi kunda zarur kuch va imkoniyat, mablagʻ topib, qancha-qancha katta dastur va loyihalarni amalga oshirmoqdamiz. Yangi-yangi korxonalar, yoʻl va koʻpriklar, bogʻcha, maktab va shifoxonalar, madaniyat va sport inshootlari, koʻplab uy-joylar quryapmiz va Xudo xohlasa, bunday ishlarimizni yanada koʻpaytiramiz.

Xalqimizda “Qars ikki qoʻldan chiqadi”, degan maqol bor. Agar oʻylab qarasak, bu maqol Konstitutsiyamiz normalariga ham toʻla mos keladi. Yaʼni Asosiy qonunimizda fuqarolarning huquq va erkinliklari bilan birga, ularning burch va majburiyatlari ham aniq belgilab qoʻyilgan.

Koʻpni koʻrgan muhtaram keksalarimiz, faol fuqarolarimiz, aziz opa-singillarimiz, ziyolilar, navqiron yoshlarimiz bugungi islohotlarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlab, ularda fidoyilik bilan ishtirok etayotgani shaxsan menga katta kuch-quvvat bagʻishlaydi. Imkoniyatdan foydalanib, barchangizga, butun xalqimizga buning uchun chin yurakdan alohida minnatdorlik bildiraman.

Ishonchim komil, biz mana shunday tinch va osoyishta hayotimizni qadrlab, oʻzaro hurmat va ahilligimizni asrab-avaylab, shukrona qilib yashasak, Yaratganimiz oʻz neʼmatini xalqimizga yanada ziyoda qilib beradi.

Aziz doʻstlar!

Biz jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirish borasidagi ishlarimizni uzluksiz davom ettirishimiz zarur.

Huquqiy tarbiyani maktabgacha taʼlim tizimidan boshlashimiz, bu boradagi ilk koʻnikmalar ona allasi kabi farzandlarimiz qalbidan umrbod joy olishi darkor.

Konstitutsiyamiz har bir fuqaroning ongi va qalbidan chuqur joy olgan, ularning huquq va erkinliklarini toʻliq kafolatlaydigan haqiqiy hayot qomusiga aylanmogʻi lozim.

Har bir soha va yoʻnalish, taʼlimning barcha bosqichlari uchun huquqiy madaniyatni yuksaltirishning ilmiy asoslangan dasturi tayyorlanishi kerak. Bunda, avvalambor, Konstitutsiyani oʻrganishga jiddiy yondashish lozim. Umumtaʼlim maktablari uchun “Konstitutsiya alifbosi”, “Konstitutsiya saboqlari”, “Konstitutsiya asoslari” kabi darsliklarni yaratish zarur, deb hisoblayman.

Adliya, Maktabgacha taʼlim, Xalq taʼlimi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirliklari bu ishlarga masʼul boʻladi.

Ushbu fanlardan dars beradigan oʻqituvchilarni tayyorlashda ularning siyosiy, huquqiy va maʼnaviy saviyasiga alohida ahamiyat berish lozim. Shuningdek, hayotdagi adolat tantanasi, qonuniy haq-huquqlar tiklangani haqida qiziqarli koʻrsatuvlar, seriallar, badiiy filmlar, teatr asarlari yaratish ham katta tarbiyaviy ahamiyatga ega.

Umuman olganda, qonun va adolat tantanasi uchun kurashadigan insonlar bugungi kunning qahramonlari boʻlishi kerak. Aynan shunday odamlarning hayoti shoir va adiblar, rejissyorlar, jurnalistlar uchun ijodiy mavzu boʻladi, deb oʻylayman.

Qadrli vatandoshlar!

Inson huquq va erkinliklariga amal qilinishini taʼminlash, har bir shaxsning qadr-qimmatini eʼzozlash biz barpo etayotgan ochiq, erkin va adolatli jamiyatning ajralmas xususiyatidir. Bunday prinsip Asosiy qonunimizda qatʼiy belgilangan.

Konstitutsiyada xalq davlat hokimiyatining birdan-bir manbai sifatida muhrlab qoʻyilgan va bunda chuqur maʼno bor. Bu qoidalar mamlakatimizda demokratiya umuminsoniy tamoyillarga asoslanishi, davlat oʻz faoliyatini faqat inson va jamiyat farovonligini koʻzlab amalga oshirishini anglatadi. Buni birgina shu yilning oʻtgan davrida

Xalq qabulxonalariga kelib tushgan 880 mingdan ortiq murojaatning 510 mingdan ziyodi ijobiy hal etilgani ham tasdiqlaydi.

Shu munosabat bilan hamma rahbarlarga yana bir bor eslatib oʻtmoqchiman. Bizga umid va ishonch bildirgan, bizni rahbar etib saylagan, el-yurtimizni, har bir fuqaroni rozi qilish asosiy burchimiz ekanini hech qachon unutmaylik. Xalq bizdan rozi boʻlsa – Yaratgan ham bizdan rozi boʻladi.

Konstitutsiyamizda inson, uning hayoti, erkinligi, shaʼni, qadr-qimmati va boshqa daxlsiz huquqlari oliy qadriyat sifatida mujassam etilgani bejiz emas. Ana shu prinsipni amalga oshirish uchun bizda qatʼiy siyosiy iroda va yetarli imkoniyatlar mavjud. Buning uchun biz, avvalo, quyidagi muhim vazifalarni hal etishimiz zarur.

Birinchidan, inson huquqlarini taʼminlash samaradorligini yanada oshirish uchun milliy strategiyamiz boʻlishi lozim.

Keyingi yillarda mamlakatimizda bu borada keng koʻlamli ishlar amalga oshirilayotgani sizlarga yaxshi maʼlum.

Bu yilning oʻzida “Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida”gi, “Jabrlanuvchi, guvohlarni va jinoyat protsessining boshqa ishtirokchilarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonunlar qabul qilindi. Shuningdek, Xalqaro mehnat tashkilotining “Majburiy mehnat toʻgʻrisida”gi, “Sanoat va savdoda mehnat inspeksiyasi toʻgʻrisida”gi konvensiyalari ratifikatsiya qilindi. Bu bizning majburiy mehnatga qarshi kurashish borasidagi qatʼiy va oʻzgarmas pozitsiyamizni ifoda etadi.

Soʻnggi yillarda jinoyat sodir etgan shaxslarni afv etish boʻyicha 8 ta farmon qabul qilinib, 4 mingdan ziyod shaxs jazoni oʻtash joylaridan ozod qilindi. Ana shu ishlarimizning mantiqiy davomi sifatida kuni kecha navbatdagi farmonga imzo chekdim. Unga binoan jinoiy qilmishiga chin dildan pushaymon boʻlib, tuzalish yoʻliga qatʼiy oʻtgan 92 nafar mahkum afv etilib, ular erkin hayotga qaytariladi.

Bu yil Jasliq qoʻrgʻonidagi jazoni ijro etish koloniyasini yopganimiz ham ana shunday insonparvar siyosatning amaliy namunasi boʻldi.

Ozodlikdan mahrum etilgan shaxslarga pensiya va ijtimoiy sugʻurta toʻlash tartibi birinchi marta amaliyotga kiritildi. Natijada manzil-koloniyalarda jazoni oʻtayotgan pensiya yoshidagi 709 nafar mahkumga pensiya pullari toʻlab berilmoqda.

Biz avval yoʻl qoʻygan xatomizni tuzatib, ushbu toifadagi fuqarolarning Konstitutsiyamizda belgilangan pensiya olish huquqini taʼminlash yoʻlida dastlabki qadamni qoʻydik.

Joriy yilda “Mehr-1” va “Mehr-2” insonparvarlik tadbirlari muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Ana shu tadbirlar doirasida Yaqin Sharqdagi qurolli mojarolar maydonidan, Afgʻonistondan 261 nafar fuqaro, asosan ayollar va bolalar yurtimizga qaytarib olib kelindi. Ularga zarur tibbiy va moddiy yordam koʻrsatildi.

Inson huquqlarini taʼminlash haqida gapirganda, oʻtgan uch yilda 9 ming 692 nafar, jumladan, ushbu yilda 5 ming 868 nafar yurtdoshimiz Oʻzbekiston fuqaroligiga qabul qilinganini taʼkidlashni istar edim. Lekin bu sohada hali qiladigan ishlarimiz koʻp.

Avvalo, yuqorida zikr etilgan Milliy strategiyani ishlab chiqib, shu asosda mazkur yoʻnalishdagi siyosatimizni izchil amalga oshirishimiz kerak. Ushbu strategiyada inson huquq va erkinliklariga oid konstitutsiyaviy tamoyillarni roʻyobga chiqarish mexanizmlari aniq-ravshan belgilanishi lozim.

Jamiyatda inson huquq va erkinliklarini hurmat qilish madaniyatini shakllantirish, shu orqali mamlakatimizning xalqaro nufuzini yanada yuksaltirishimiz zarur.

Milliy strategiya doirasida inson huquqlarini oʻqitishning uzluksiz tizimini yaratish, umumtaʼlim maktablari, oliy oʻquv yurtlari, kadrlarni qayta tayyorlash markazlarida “Inson huquqlari”, “Bola huquqlari”, “Ayollar huquqlari” nomli maxsus oʻquv kurslarini joriy etishning vaqti-soati keldi, deb oʻylayman.

Ikkinchidan, huquqni muhofaza qiluvchi organlarni faqat va faqat xalq manfaati yoʻlida ogʻishmay xizmat qiladigan idoralarga aylantirishimiz lozim.

Oʻtgan uch yilda jabrlanuvchilar, guvohlar va jinoyat protsessining boshqa ishtirokchilarini himoya qilish tizimi yaratildi. Nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari faoliyatiga ruxsat berildi. Sohani rivojlantirish boʻyicha ustuvor yoʻnalishlar va zarur chora-tadbirlar tasdiqlandi.

Xabaringiz bor, oʻtgan yillarda tintuv jarayonini, olingan koʻrsatmalarni hodisa sodir boʻlgan joyda tekshirish, tergov eksperimenti kabi protsessual harakatlarni video tasvir orqali qayd etish shartligi qonuniy asosda belgilangan edi.

Biroq aholi bilan muloqotlar huquq buzilishi xavfi boʻlgan boshqa holatlar boʻyicha ham shunday choralarni qoʻllash zarurligini koʻrsatmoqda. Xususan, shaxsni ushlab turish, unga protsessual huquqlarini tushuntirish kabi jarayonlarni, agar u himoyachidan voz kechsa, bu holatni ham majburiy tarzda video tasvirga tushirish tartibini oʻrnatish zarur.

Huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari tomonidan ushlangan shaxs maxsus binoga olib kelinganidan keyin bu haqda uning oila aʼzolari darhol xabardor qilinishi kerak. Buni surishtiruvchi, tergovchi va boshqa vakolatli shaxsning majburiyati sifatida qonunda aniq belgilab qoʻyishni taklif etaman.

Bundan tashqari, shaxsni ushlab turish va uning huquqini cheklaydigan boshqa protsessual majburlov choralarini qoʻllash holatlarini hisobga olishning elektron tizimiga oʻtish zarur. Bu jarayonda inson omili ishtirokini iloji boricha kamaytirish lozim.

Kelgusi yildan boshlab prokuror qarori ustidan sudga murojaat qilish tartibi joriy etiladi. Shu orqali surishtiruv va dastlabki tergov jarayonida muvozanatni, yaʼni oʻzaro tiyib turish tamoyillarini taʼminlash imkoni yaratiladi. Bunday muhim oʻzgarish ham bizning tajribamizda birinchi marta joriy etilmoqda.

Sir emas, ilgari prokuratura idoralari nihoyatda yopiq, nazoratdan xoli bir organga, taʼbir joiz boʻlsa, oxirgi instansiyaga aylanib qolgan edi. Buning oqibatida qancha-qancha odamlar nohaq jabr chekkani, adolatsizlikka duchor boʻlgani ham ayni haqiqat. Qanchalik ogʻir va noxush boʻlmasin, biz shu haqiqatni tan olib, bu sohada qonuniylik va adolatni qaror toptirishga kirishdik. 

Ishonamanki, prokuror qarori ustidan sudga murojaat qilish boʻyicha rivojlangan demokratik mamlakatlarda amal qiladigan bunday tajribani joriy etish hayotimizda adolat mezonini mustahkamlashda ulkan qadam boʻladi.

Sudlarning chinakam mustaqilligini taʼminlash biz uchun eng ustuvor vazifadir. Ayniqsa, sud biron-bir mansabdor shaxsning qoʻli yetadigan idoraga aylanib qolishiga mutlaqo yoʻl qoʻymaslik shart. Shu sababli sud ishlariga aralashgani yoki sudga bosim oʻtkazgani uchun javobgarlikni kuchaytirish lozim.

Keyingi paytda Xalq qabulxonalariga kelib tushayotgan murojaatlarning aksariyati sud, prokuratura, ichki ishlar idoralari faoliyatidagi kamchiliklarga taalluqli. Shuni inobatga olib, ushbu idoralar xalqimiz bilan ishlashning mutlaqo yangi tizimini yaratishi zarur. Har bir ariza va shikoyatning qonuniy yechimi ana shu idoralar rahbarlari faoliyatiga berilgan baho boʻladi.

Bunday yangi oʻzgarishlarni avvalo, xalqimiz, jumladan, yurtimizda qonun ustuvor ekaniga ishonib sarmoya kiritayotgan chet ellik hamkorlarimiz har tomonlama his qilishlarini istardim.

Uchinchidan, advokatura institutini takomillashtirish orqali inson huquqlarini taʼminlashni yangi bosqichga koʻtarish zarur.

Bu tizimning huquqiy maqomini kuchaytirish, advokatlar vakolatlarini kengaytirish boʻyicha bir qator ishlar amalga oshirildi. Lekin hali oʻz yechimini topmagan muammolar ham bor. Misol uchun, 33 milliondan ortiq Oʻzbekiston aholisiga faqatgina 4 mingta advokat xizmat koʻrsatayotganini ijobiy baholab boʻlmaydi.

Hozirgi kunda mamlakatimizdagi advokatlarning 60 foizi 50 yoshdan oshgan shaxslardir. Ular orasida 30 yoshga toʻlmagan yoshlar 70 nafarga ham yetmasligini qanday izohlash mumkin?!

Bunday achinarli holatga barham berish uchun avvalo advokatlar nufuzi va maqomini oshirish, advokatura institutining mustaqilligini taʼminlashimiz shart.

Yaqin istiqbolda Advokatura institutini rivojlantirish konsepsiyasini ishlab chiqish lozim. Hech bir idora advokatlarning faoliyatiga toʻsqinlik qilmasligi shart.

Ayni vaqtda advokatlarga nisbatan qoʻyiladigan malaka talablari ham ushbu konsepsiyada toʻliq aks etishi zarur. Bu borada biz rivojlangan davlatlarning ilgʻor tajribasini har tomonlama oʻrganishimiz kerak.

Toʻrtinchidan, vijdon erkinligi, millatlararo totuvlik, dinlararo bagʻrikenglik, mamlakatimizda va xorijda fuqarolarimizni kafolatli himoya qilish bundan buyon ham davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri boʻlib qoladi.

Shu maqsadda fuqarolarimizning muqaddas ziyoratlarni ado etish bilan bogʻliq imkoniyatlari sezilarli darajada kengaytirildi. Jumladan, umra ziyoratiga boruvchilar soni 10 mingdan 30 mingtaga, haj ziyoratiga boruvchilar esa 5 mingdan 7 ming 200 nafargacha oshirildi, safar bilan bogʻliq xarajatlar esa kamaytirildi.

Umuman, soʻnggi yillarda mamlakatimizda vijdon erkinligini taʼminlash boʻyicha amalga oshirilayotgan katta ishlar sizlarga yaxshi maʼlum, deb oʻylayman.

Bugungi kunda mahalliy va xorijiy nufuzli ekspertlar ishtirokida biz “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisida”gi qonunning yangi tahriri ustida ish olib bormoqdamiz. Ushbu qonun fuqarolarimizning vijdon va eʼtiqod erkinligi borasidagi konstitutsiyaviy huquqlarini toʻla taʼminlashga xizmat qiladi.

Muhtaram majlis ishtirokchilari!

Xorijda vaqtinchalik mehnat qilayotgan fuqarolarimiz va ularning oila aʼzolarini himoya qilish boʻyicha ham tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.

Tashqi mehnat migratsiyasi masalalari boʻyicha respublika komissiyasi tuzildi. Hukumat tarkibida Xorijda vaqtinchalik mehnat qilayotgan Oʻzbekiston fuqarolari huquqlarini himoya qilish va qoʻllab-quvvatlash masalalari departamenti tashkil etildi.

Biroq chet elga ishlash uchun fuqarolarni joʻnatish bilan shugʻullanayotgan baʼzi bir xususiy firmalar odamlarni aldayotgani haqidagi materiallar matbuot sahifalarida eʼlon qilinmoqda. Departament ushbu firmalar faoliyatini qatʼiy nazoratga olishi lozim.

Oʻzbekiston Respublikasi, mamlakat ichkarisida yoki tashqarisida boʻlishidan qatʼi nazar, oʻz fuqarolarini huquqiy himoya qilish, ularga homiylik koʻrsatishni bundan buyon ham kafolatlaydi va barcha choralarni koʻradi.

Buning uchun, jumladan, xorijdagi diplomatik vakolatxonalarimiz tomonidan koʻrsatilayotgan konsullik xizmatlarini elektron shaklga oʻtkazish lozim. Toki chet eldagi fuqarolarimiz boshqa shahardan konsullik boʻlimlariga bevosita oʻzi kelib, ovora boʻlib yurmasin.

Tashqi ishlar va Adliya vazirliklari kelgusi yilda ushbu tizimni toʻliq ishga tushirishga masʼul etib belgilanadi.

Beshinchidan, xotin-qizlar va erkaklar oʻrtasida huquqiy tenglikni mustahkamlashga mamlakatimizda jiddiy eʼtibor berilmoqda.

Xotin-qizlar qoʻmitasi va uning hududiy boʻlimlari butunlay yangitdan tashkil etilgani, ularga qoʻshimcha vakolat va imkoniyatlar berilib, toʻlaqonli faoliyat yuritishi uchun zarur sharoitlar yaratilgani bu yoʻlda yangi qadam boʻldi.

Joriy yilda Konstitutsiyamizning 46-moddasiga asosan “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari toʻgʻrisida”gi hamda “Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonunlar qabul qilindi. Mazkur qonunlarni izchil amalga oshirishda parlament va jamoatchilik nazorati nihoyatda zarur, deb oʻylayman.

Kelgusida ham onalik va bolalikni himoya qilish, xotin-qizlarning ijtimoiy muammolarini hal etish davlatimizning diqqat markazida boʻladi.

Keyingi paytda koʻplab ayollarimiz davlat va jamiyat boshqaruvi, iqtisodiyot, moliya-bank, taʼlim-tarbiya, sogʻliqni saqlash, madaniyat va boshqa sohalarda masʼul rahbarlik lavozimlariga koʻtarilmoqda.

Oʻzingiz ayting, joylarda odamlarning dardu tashvishlarini, oila va mahalladagi ahvolni kim hammadan koʻra koʻproq biladi, kim hammadan yaxshiroq his qiladi? Albatta, hurmatli va mehribon ayollarimiz emasmi?

Hech shubhasiz, ijtimoiy muammolarni aniqlash va ularni oʻz vaqtida hal etishda, boshqaruv samarasini oshirishda opa-singillarimizning oʻrni va taʼsiri juda katta. Shuning uchun biz xotin-qizlarning jamiyatdagi oʻrni va mavqeini oshirish, ularga turli masʼul vazifalarni ishonib topshirishga qaratilgan siyosatni yanada faol davom ettiramiz.

Oltinchidan, fuqarolarning Konstitutsiyada belgilangan mulk huquqi daxlsizdir va doim davlat himoyasida boʻladi.

Biz oʻtgan yillar davomida tadbirkorlik yoʻlidagi ortiqcha cheklovlarni bartaraf qilish, ularning faoliyatiga davlat idoralarining noqonuniy aralashuvini qatʼiy cheklash borasida salmoqli ishlarni amalga oshirdik. Jumladan, korrupsiyaga yoʻl ochib berayotgan yer ajratish amaliyoti tubdan isloh qilindi. Bu jarayon endilikda yer ajratish elektron tizimi orqali amalga oshirilmoqda.

Kelgusi yil 1-yanvardan boshlab hokimlarning qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlarni olib qoʻyish boʻyicha vakolati xalq deputatlari Kengashlariga beriladi. Bu oʻzgarish ham mulk daxlsizligini taʼminlash yoʻlidagi jiddiy qadamlardan biridir.

Bundan tashqari, yerni olib qoʻyish va kompensatsiya toʻlashning yangi tartibi, yer faqat mulk egasining roziligi bilan olinishiga oid qoidalar joriy qilindi. Shu bilan birga, mulk daxlsizligi toʻgʻrisidagi qonunlarga amal qilmagan mansabdor shaxslarga nisbatan, ular qanday lavozim egasi boʻlishidan qatʼi nazar, javobgarlik kuchaytirildi.

Shuningdek, kompensatsiya miqdori toʻgʻrisida taraflarda kelishmovchilik vujudga kelsa, endi bunday holatlar faqat sud yoʻli bilan hal etiladi.

Maʼlumki, shu paytga qadar hokimlar yerdan foydalanish huquqini beradigan qarorlarni oʻzlari qabul qilar, vaqti kelganda esa, ularni oʻzlari bekor qilishi ham mumkin edi. Endi ana shu vakolatni cheklashning fursati yetdi. Chunki bunday vakolat faqat hokimga berilishi turli adolatsizliklarga sabab boʻlishini koʻp misollar koʻrsatmoqda. Bunday masalalar endi faqat sud tartibida hal qilinadi.

Biznes-ombudsman tomonidan tadbirkorlik subyektlarining mulkiy huquqlarini noqonuniy cheklash bilan bogʻliq holatlar aniqlangan taqdirda, unga tadbirkor manfaatlarini koʻzlab sudga murojaat qilish huquqini berish lozim.

Sohada ochiqlik va oshkoralikni taʼminlash uchun hokimlarning fuqarolarga yer berish haqidagi qarorlarini tegishli saytlarda eʼlon qilib borish amaliyotini yoʻlga qoʻyish kerak.

Biz jismoniy va yuridik shaxslarning mulk huquqi kafolatlarini taʼminlash maqsadida xalqaro andozalarga javob beradigan islohotlarimizni bundan buyon ham qatʼiy davom ettiramiz.

Bir soʻz bilan aytganda, mamlakatimizda demokratik huquqiy davlat va erkin fuqarolik jamiyatini barpo etish uchun biz hayotimizning barcha jabhalarida konstitutsiyaviy nazoratni kuchaytirishimiz zarur. Bu esa pirovard natijada inson huquq va erkinliklarini, uning shaʼni, qadr-qimmati, mol-mulkining daxlsizligini saqlash, fuqarolarning mehnat qilish, taʼlim olish, tibbiy yordamdan foydalanish kabi eng asosiy huquqlarini toʻla taʼminlash imkonini beradi.

Qadrli yurtdoshlar!

Maʼlumki, shu yil 22-dekabr kuni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi va xalq deputatlari Kengashlariga saylovlar boʻlib oʻtadi.

“Yangi Oʻzbekiston – yangi saylovlar” shiori ostida oʻtayotgan bu kampaniya mamlakatimiz siyosiy hayotidagi gʻoyat muhim voqeadir.

Konstitutsiyamizga muvofiq, fuqarolar davlat va jamiyat ishlarini boshqarishda bevosita hamda oʻz vakillari orqali ishtirok etish huquqiga ega. Saylovda oʻziga maʼqul boʻlgan nomzod yoki biron-bir partiya ilgari surayotgan dastur uchun ovoz berish, ularni qoʻllab-quvvatlash vakillik demokratiyasining yaqqol koʻrinishidir.

Oʻtgan qisqa davrda saylovga oid 21 ta qonun tizimlashtirilib, Oʻzbekiston tarixida ilk bor yagona Saylov kodeksi qabul qilindi. Bu milliy qonunchiligimizni mustahkamlash, demokratik saylovlarni oʻtkazishni yanada takomillashtirish yoʻlidagi muhim qadam boʻldi.

Mazkur kodeksdagi eng katta yangilik siyosiy maydonning toʻliq siyosiy partiyalarga berilishi bilan bogʻliq, desak, adashmagan boʻlamiz. Unga muvofiq, siyosiy partiyalar Qonunchilik palatasiga boʻlib oʻtadigan saylovda ilgaridek 135 ta emas, balki toʻliq – 150 ta saylov okrugidan oʻz nomzodlarini koʻrsatadi.

Oʻzbekiston Ekologik harakati uchun belgilangan kvotaning bekor qilingani ham siyosiy maydonda sogʻlom raqobatni shakllantirishga xizmat qiladi.

Saylov kodeksiga muvofiq siyosiy partiya vakolatli vakilining huquqlari ham kengaytirildi. Endi vakil saylov komissiyasi majlislarida, hujjatlarni topshirishda, imzo varaqalari qanday toʻldirilganini tekshirishda qatnashadi. Shuningdek, u saylov uchastkasida ovozlarni sanab chiqishda ishtirok etish huquqiga ham ega.

Bularning barchasi saylov jarayonida ochiqlik va oshkoralikni, jamoatchilik nazoratini oshirishga xizmat qiladi.

Bu yilgi saylovlarda fuqarolarimiz erkin ovoz berishlari uchun joylarda 6 ming 720 ta okrug va 10 ming 253 ta saylov uchastkasi tashkil etildi.

Fuqarolarning saylash va saylanishga oid huquqlari yanada kengaytirildi va amalda boʻlgan koʻplab cheklovlar bekor qilindi.

Konstitutsiyamizda belgilangan fuqarolarning saylovda ishtirok etish huquqini taʼminlash maqsadida bu yil yangi bir qadam qoʻydik. Endi ogʻir va oʻta ogʻir boʻlmagan jinoyatlarni sodir etgan shaxslar ham saylovda ishtirok etish huquqiga ega boʻldi. Shu asosda boʻlajak saylovlarda ozodlikdan mahrum etilgan 1 ming 905 nafar shaxs ham ishtirok etishi uchun qonuniy imkoniyat yaratildi.

Hech shubhasiz, yangi Saylov kodeksi va undagi 30 dan ortiq yangi demokratik qoidalar saylov qonunchiligimizni yanada takomillashtirishga xizmat qiladi.

Bu yil mamlakatimizda 5 ta siyosiy partiya saylovda ishtirok etmoqda. Xalqimiz hayotiy muammolar va ularning yechimini yaxshi biladigan, islohotlar samarasiga xizmat qiladigan qonun va qarorlar qabul qilishda jonbozlik koʻrsatadigan, katta bilim va malakaga ega insonlar deputat boʻlishini xohlaydi. Shuning uchun koʻppartiyaviylik asosida saylanadigan yangi parlamentimiz, birinchi navbatda, xalqimiz va Vatanimiz manfaatlarini himoya qilishga qodir boʻlgan deputatlardan iborat boʻlishi lozim.

Saylov jarayonida oʻnlab xalqaro tashkilotlar, Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkilotining Demokratik institutlar va inson huquqlari boʻyicha byurosining toʻlaqonli missiyasi kuzatuvchilari hamda 40 dan ortiq xorijiy davlatdan 600 dan ziyod kuzatuvchi qatnashishi kutilmoqda.

Ushbu saylovlar orqali xalqimiz bugungi islohotlarimizga baho bersa, jahon hamjamiyati yangilanayotgan Oʻzbekistonga baho beradi.

Oʻylaymanki, har bir yurtdoshimiz oʻzining konstitutsiyaviy va fuqarolik burchini, Vatanimiz taqdiri va kelajagi oldidagi masʼuliyatini anglab, yurtimiz ravnaqi, xalqimiz tinchligi va farovon hayoti uchun, farzandlarimizning baxti va kamoli uchun ovoz beradi.

Aziz va muhtaram vatandoshlarim!

Barchamizga yaxshi maʼlumki, hozirgi kunda dunyo shiddat bilan oʻzgarmoqda. Insoniyatning taqdiri va kelajagiga tahdid solayotgan xavf-xatarlar tobora kuchayib bormoqda.

Jahon miqyosida shafqatsiz raqobat, turli ziddiyat va qarama-qarshiliklar, savdo urushlari gʻoyat keskin tus olmoqda.

Mana shunday murakkab sharoitda biz faqat xalqimizning aql-zakovati, bukilmas irodasi va salohiyatiga, oʻz kuch va imkoniyatlarimizga tayanib, ayni vaqtda dunyo hamjamiyati bilan hamkor boʻlib, dadil oldinga borishimiz shart. Bu borada bizga Konstitutsiyamiz hamisha rahnamo boʻlib, beqiyos kuch-qudrat manbai boʻlib xizmat qiladi.

Biz bugun oʻz oldimizga katta-katta maqsadlar qoʻyib, marrani baland oldik.

Oʻzbekistonda demokratik islohotlar muqarrar tus oldi va hech kim, hech qanday kuch bizni oʻz tanlagan yoʻlimizdan qaytara olmaydi.

Bu – bugungi hayot, bugungi zamon talabi.

Bu – koʻp millatli, bagʻrikeng, mehnatkash va olijanob xalqimizning xohish-istagi.

Va biz xalqimizning tub manfaatlari, uning ezgu orzu-intilishlarini ifoda etadigan ana shunday siyosatni jadal davom ettiramiz. Nafaqat davom ettiramiz, balki uni yangi, yanada yuksak bosqichga koʻtaramiz.

El-yurtimiz, jahon hamjamiyati bizga katta ishonch bilan qaramoqda. Ana shu yuksak ishonchga har tomonlama munosib boʻlib, qatʼiyat bilan olgʻa intilib, koʻzlagan ulugʻ maqsadlarimizga birgalikda albatta yetamiz.

Fursatdan foydalanib, bugungi marosimda ishtirok etayotgan, ezgu tashabbus va islohotlarimizni qoʻllab-quvvatlab kelayotgan muhtaram elchilarga, xalqaro tashkilotlar vakillariga oʻz nomimdan, xalqimiz nomidan cheksiz minnatdorchilik bildirishga ruxsat bergaysiz.

Sizlarni, butun xalqimizni qutlugʻ ayyom – Konstitutsiya kuni bilan yana bir bor chin qalbimdan samimiy muborakbod etaman.

Barchangizga mustahkam sogʻlik, oilaviy baxt-saodat, xonadonlaringizga tinchlik-xotirjamlik va fayzu baraka tilayman.

Eʼtiboringiz uchun rahmat.

 

OʻzА

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2-dekabr kuni 2020-yilda ustuvor yoʻnalishlar boʻyicha islohotlarni jadallashtirish, bu boradagi maqsadli parametrlarni belgilash va taʼminlash masalalariga bagʻishlangan yigʻilish oʻtkazdi.

Jahon bozorida raqobat tobora kuchayib borayotgan bugungi kunda iqtisodiy barqarorlikni taʼminlash va uning raqobatbardoshligini oshirish – eng ustuvor vazifa, zamon bilan hamnafas boʻlishning muhim sharti ekani taʼkidlandi.

Bu masala davlatimiz rahbarining doimiy eʼtiborida boʻlib kelmoqda. Iqtisodiyotni liberallashtirish, teng raqobat muhitini shakllantirish, mahalliylashtirishni kengaytirish, energiya tejamkorligini oshirish kabi muhim yoʻnalishlar boʻyicha oʻnlab farmon va qarorlar qabul qilinib, biznes subyektlariga zarur sharoitlar yaratildi.

Lekin islohotlar real hayotda oʻz aksini yetarli darajada topmayapti. Yigʻilishda turli sohalarda yoʻl qoʻyilayotgan kamchiliklar koʻrsatib oʻtildi, tegishli rahbarlarning faoliyati keskin tanqid ostiga olindi.

Masalan, energetika tizimidagi yoʻqotishlarni keskin kamaytirish, sotilgan elektr quvvatining hisobini toʻgʻri yuritish va debitor qarzdorlikni qisqartirish ishlari yetarli darajada olib borilmayapti.

Davlatimiz rahbari taʼkidlanidek, tabiiy gazni qazib olish, transportirovka qilish va taqsimlashda haqqoniy hisobga olish tizimi mavjud emas. Ayniqsa, gaz va elektr energiyasi taʼminotidagi uzilishlar odamlarimizning haqli eʼtirozlariga sabab boʻlmoqda.

Soʻnggi 3 yilda kadastr sohasini isloh qilish boʻyicha ham qabul qilingan 10 taga yaqin qaror haligacha toʻliq ishlab ketgani yoʻq. Masalan, yer ajratishning onlayn auksion tizimi hanuzgacha joriy etilgani yoʻq, kadastr maʼlumotlarini raqamlashtirish ishlari yakunlanmagan. Hozirga qadar yerga boʻlgan huquqning yangi shakli va uni berishning ochiq-oshkora mexanizmlari ishlab chiqilmadi.

Qurilish sohasida bugungi kunga qadar eski standart va meʼyorlar saqlanib qolmoqda, dedi davlatimiz rahbari. Yangi innovatsion yechimlar va loyihalar ustida ishlovchi mutaxassislar tayyorlashga umuman eʼtibor berilmayapti.

Loyiha-smeta hujjatlarini ekspertizadan oʻtkazish, qurilishga ruxsatnomalar berish va kelishish jarayonlari qogʻoz shaklida amalga oshmoqda. Mutasaddi tashkilotlarda oʻzaro elektron hamkorlik yoʻlga qoʻyilmagan.

Yigʻilishda transport sohasidagi muammolarga ham eʼtibor qaratildi. Misol uchun, yuk tashish tariflarining yuqoriligi bois mahsulotlar tannarxi balandligicha qolyapti. Aholiga qulay va arzon transport xizmatlari koʻrsatish talab darajasida emas.

Xalqaro taʼlim standartlarini joriy etishga yetarli eʼtibor qaratilmayotgani ham koʻrsatib oʻtildi. Prezident taʼkidlanidek, professor-oʻqituvchilar malakasini baholash mezonlari zamon talablariga mos kelmaydi.

Bunday nuqsonlarni bank-moliya, soliq, raqamli iqtisodiyot, korrupsiyaga qarshi kurash kabi boshqa sohalarda ham kuzatish mumkin.

Jahon bankining xulosasiga koʻra, iqtisodiyotimizda davlat ulushi hanuzgacha yuqoriligicha qolmoqda va bugungi kunda 50-55 foizni tashkil etadi.

Shu munosabat bilan, soʻnggi uch yilda qabul qilingan qarorlar ijrosini tanqidiy baholash orqali “oqsayotgan” 13 ta muhim yoʻnalishda tizimli muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish boʻyicha taʼsirchan choralarni ishlab chiqishga masʼul boʻlgan ishchi guruhlar tuzildi.

Davlatimiz rahbari ushbu ishchi guruhlar tomonidan joriy yil 20-dekabrgacha amalga oshirilishi zarur boʻlgan chora-tadbirlarni belgilab berdi.

Avvalo, koʻrsatilgan har bir tarmoq boʻyicha soʻnggi uch yilda qabul qilingan hujjatlarni toʻliq xatlovdan oʻtkazib, ularning hayotga joriy etilish holatini tanqidiy oʻrganish kerakligi taʼkidlandi. Chunki ayrim qarorlarda oʻrnatilgan tartiblar amalda qoʻllanilmayapti. Masalan, Jahon banki ekspertlarining fikricha, Oʻzbekistonda tadbirkorlik sohasidagi 97 islohotdan 24 tasi toʻliq joriy etilgan.

Prezident Shavkat Mirziyoyev qarorlarda belgilangan maqsadli koʻrsatkichlarga erishish holatini tanqidiy tahlil qilish, bunga toʻsqinlik qilayotgan muammolarni aniqlab, ularni har bir soha, yoʻnalish va hudud kesimida hal etish boʻyicha topshiriqlar berdi.

Mutasaddilarga 2020-yilda amalga oshiriladigan chora-tadbirlar, ularning masʼul ijrochilari, aniq muddatlari va moliyalashtirish manbalarini koʻrsatgan “yoʻl xaritasi” ishlab chiqish vazifasi qoʻyildi. Bu hujjatlarda har bir tarmoq va hudud boʻyicha qilinadigan ishlar hamda kelgusi yili erishiladigan marralar oʻz aksini topadi.

Islohotlarni jadallashtirish va “yoʻl xaritalari” ijrosini sifatli taʼminlash maqsadida har bir yoʻnalish boʻyicha “loyiha ofislari” tashkil etish zarurligi taʼkidlandi. Bunday tuzilmalarning asosiy vazifasi muayyan chora-tadbir boʻyicha aniq mexanizmlarni ishlab chiqish va ularni amaliyotga tatbiq etishdan iborat boʻladi.

Belgilanayotgan ishlar ijrosini sifatli tashkil etishga keng jamoatchilik, tadbirkorlar, xalqaro moliya institutlari mutaxassislari, xorijiy ekspertlarni jalb qilish maqsadga muvofiqligi qayd etildi.

Davlatimiz rahbari ishlab chiqarish xarajatlarini va mahsulot tannarxini kamaytirish, shu orqali raqobatbardoshligini oshirish 2020-yilgi eng ustuvor vazifa boʻlishi kerakligini taʼkidladi.

Tarmoqlar rahbarlari asosiy eʼtiborni investitsiyalarning samaradorligiga qaratishi muhimligi koʻrsatib oʻtildi.

Islohotlar ijrosi soʻzsiz taʼminlanishi uchun shunday nazorat tizimi belgilandiki, unga muvofiq, Oʻzbekiston Bosh vaziri har ikki haftada ishchi guruhlar tomonidan bajarilgan ishlar, aniqlangan muammolar va ularning yechimi yuzasidan ishlab chiqilgan takliflarni muhokama qilib boradi. Masʼul soha rahbari har oy aniq bir hudud misolida bajarilgan ishlar va ularning natijalari yuzasidan Vazirlar Mahkamasida taqdimot oʻtkazadi. Maqsadli indikatorlarni taʼminlamagan rahbarning shaxsiy javobgarligi koʻrib chiqiladi.

Yigʻilishda muhokama qilingan masalalar boʻyicha ishchi guruhlar rahbarlari va ularga biriktirilgan masʼullarning axboroti tinglandi.

OʻzА

Toshkent shahrida Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining ikkinchi Maslahat uchrashuvi boshlandi.

Sammit ishida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoev, Qozog‘iston Respublikasining Birinchi Prezidenti – Elboshi Nursulton Nazarboev, Qirg‘iziston Respublikasi Prezidenti Sooronboy Jeenbekov, Tojikiston Respublikasi Prezidenti Emomali Rahmon va Turkmaniston Prezidenti Gurbanguli Berdimuhamedov ishtirok etmoqda.

Delegatsiyalar rahbarlarining birgalikda suratga tushish marosimi bo‘lib o‘tdi.

So‘ng davlat yetakchilarining tor doiradagi uchrashuvi bo‘lib o‘tdi. Unda O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoev nutq so‘zladi.

Davlatimiz rahbari hamkasblarini samimiy qutlab, ushbu uchrashuv hayot talabi, tomonlarning yaxshi qo‘shnichilikni mustahkamlash va sheriklikni kengaytirishga intilishi ifodasi ekanini ta’kidladi.

Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining siyosiy irodasi va birgalikdagi sa’y-harakatlari tufayli oxirgi yillarda ko‘plab murakkab masalalarga yechim topildi. Bu ijobiy o‘zgarishlar xalqlarimiz tomonidan qo‘llab-quvvatlandi hamda butun dunyoda yuqori baholandi.

Shu bilan birga, tez o‘zgarayotgan dunyoda yangidan yangi masalalar kun tartibiga chiqmoqda. Mintaqaviy xavfsizlikka tahdidlar, barqaror rivojlanishga halal beruvchi omillar paydo bo‘lmoqda. Bu o‘zaro ishonchga asoslangan sheriklikni mustahkamlashni, sa’y-harakatlarni muvofiqlashtirishni talab etmoqda.

Yetakchilarning mazkur uchrashuvi oliy darajadagi mintaqaviy muloqotni sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqadi.

– Yaratganning inoyati bilan biz qo‘shnilarmiz. Xalqlarimizning tarixi va taqdiri, kelajagi chambarchas bog‘liq. Bu esa mintaqamizni birlashtiruvchi katta kuchdir, – dedi Shavkat Mirziyoev.

Davlatimiz rahbari Markaziy Osiyoda ko‘p tomonlama hamkorlik bo‘yicha yagona nuqtai nazarni kelishish zarurligini ta’kidlab, uning asosiy yo‘nalishlari haqida o‘z fikrlarini bildirdi, qator muhim tashabbuslarni ilgari surdi.

Bu, avvalo, savdo-iqtisodiy va investitsiyaviy aloqalarni rivojlantirishdir. Katta bozorga ega, tabiiy xomashyo va inson resurslari salmoqli bo‘lgan mintaqamizning raqobatdosh ustunliklarini imkon qadar to‘liq ishga solish muhim. Qo‘shilgan qiymat zanjirini shakllantirish, mintaqa ichidagi savdoni kengaytirish, ish o‘rinlarini yaratish maqsadida iqtisodiyotning turli tarmoqlarida yangi imkoniyatlarni aniqlash va kooperatsiya loyihalarini amalga oshirish lozim.

O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi mashinasozligi, avtomobilsozlik, elektrotexnika, to‘qimachilik sanoati, agrar tarmoqda faol hamkorlik qilishga tayyor ekani bildirildi.

Prezidentimiz shu maqsadda Toshkentda Markaziy Osiyo mamlakatlari investitsiyaviy forumini tashkil etish, savdo-sanoat palatalari rahbarlari uchrashuvlarini har yili o‘tkazishni taklif qildi.

Ikkinchi muhim yo‘nalish – mintaqaning transport jihatidan o‘zaro bog‘liqligini mustahkamlash va tranzit salohiyatini ro‘yobga chiqarish.

Markaziy Osiyoning transport tizimi yaratilayotgan zamonaviy logistika infratuzilmasidan foydalangan holda mintaqa ichida uzluksiz kommunikatsiyani ta’minlashi, shuningdek, tobora ortib borayotgan tranzit oqimlariga samarali xizmat qilishi lozimligi ta’kidlandi.

Transport kommunikatsiyalari bo‘yicha mintaqaviy kengash tuzilishini, Markaziy Osiyo transport tizimini birgalikda rivojlantirish bo‘yicha dastur va bitimning kelishilishini tezlashtirish muhimligi qayd etildi.

Uchinchidan, mintaqamizning uzoq muddatli manfaatlarini hisobga olgan holda energetika sohasidagi hamkorlikni kengaytirish zarurligi, O‘zbekiston qayta tiklanuvchi energiya manbalarining ulushini oshirish, zamonaviy energetika infratuzilmasini yaratish borasidagi qo‘shma loyihalarni amalga oshirishga tayyor ekani ta’kidlandi.

Mamlakatlarimizning ulkan turizm salohiyatini amalga oshirish yana bir istiqbolli yo‘nalishdir. Davlatimiz rahbari buning uchun Markaziy Osiyoning yagona, ko‘pchilik taniydigan turizm brendi, mintaqa uchun umumiy bo‘lgan jozibador turizm mahsulotlarini shakllantirish lozimligiga e’tibor qaratdi.

Shu maqsadda Prezidentimiz “Markaziy Osiyo bo‘ylab sayohat” xalqaro turizm konferensiyasini o‘tkazish taklifini bildirdi.

Shavkat Mirziyoev suvdan foydalanish borasidagi muammolarni hal etishga doir o‘zaro kelishilgan yondashuvlarni ishlab chiqishni taklif etdi, Afg‘onistonda tinchlik, milliy murosa va iqtisodiy tiklanishga erishishga ko‘maklashish yo‘lida mintaqa mamlakatlarining sa’y-harakatlarini muvofiqlashtirish muhim ekanini ta’kidladi.

                                                                                                                                                                               O'zA
Soʻnggi yillarda mamlakatimizda suvdan oqilona foydalanish, uning sifati va xavfsizligini taʼminlash, shuningdek, suv isteʼmolini hisobga olishning zamonaviy innovatsion tizimlarini joriy etish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar koʻrilgan holda suvdan foydalanish, shu jumladan, suv taʼminoti va suv chiqarish sohasida izchil islohotlar amalga oshirilmoqda.

Suvdan foydalanishni samarali tartibga solishni taʼminlash uchun suv resurslarini boshqarish boʻyicha yangi tuzilmalar yaratilgan, suv taʼminoti va suv chiqarish sohasiga xususiy sektorni jalb qilish boʻyicha faol ishlar olib borilmoqda.

Biroq global iqlim oʻzgarishi tufayli respublikada quruq fasllarning davomiyligi oshib bormoqda, togʻlarda qor zaxiralari maydoni kamaymoqda, kamsuvlik takrorlanishi tobora koʻpaymoqda, bu esa, oʻz navbatida, suv tanqisligi kelib chiqish xavfining oshishiga olib keladi.

Shu bilan birga, mamlakat suv balansini boshqarishda vakolatli davlat organlarining faoliyatini muvofiqlashtirish zarur darajada olib borilmayapti, shuningdek, suv resurslari sifati va xavfsizligi monitoringini amalga oshirishning samarali tizimi yaratilmagan.

Suvdan oqilona foydalanishni taʼminlash, aholi va iqtisodiyot tarmoqlarining xavfsiz va sifatli suv resurslariga boʻlgan ehtiyojlarini qanoatlantirish, suv balansini boshqarishning samarali tizimini yaratish maqsadida, shuningdek, 2017-2021 yillarda Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʻnalishi boʻyicha Harakatlar strategiyasi vazifalariga muvofiq:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi (keyingi oʻrinlarda – Vazirlik) tomonidan yetakchi xorijiy ekspertlarni jalb qilgan holda, quyidagilarni nazarda tutuvchi Oʻzbekiston Respublikasining suv taʼminoti va suv chiqarish tizimini rivojlantirish strategiyasi konsepsiyasi ishlab chiqilayotgani maʼlumot uchun qabul qilinsin:

respublikaning Yagona davlat suv fondi suvlarini hisobga olish, monitoring qilish, xavfsizligi va sifatini taʼminlashning yagona markazlashtirilgan tizimini yaratish, shuningdek, yagona suv balansini shakllantirish;

respublika suv taʼminoti korxonalari negizida suv taʼminoti va suv chiqarish tizimlari obyektlarini ekspluatatsiya qilishda yagona operator funksiyasini bajarishni amalga oshiradigan alohida korporativ tuzilmani tashkil etish;

respublikaning suv resurslarini boshqarish tizimini avtomatlashtirishni va ushbu sohadagi barcha biznes jarayonlarini raqamli formatga oʻtkazishni taʼminlaydigan “Raqamli suv taʼminoti korxonasi” tizimini joriy etish;

soha korxonalarini modernizatsiya qilish va texnik qayta jihozlashni amalga oshirish maqsadida investitsiyalarni, shu jumladan, davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida jalb etish;

zamonaviy talab va standartlarni hisobga olgan holda soha mutaxassislarini tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini tubdan takomillashtirish.

2. Vazirlik Yagona davlat suv fondi suvlarini hisobga olish, monitoring qilish, xavfsizligi va sifatini taʼminlashni muvofiqlashtirish sohasida, shuningdek, yagona suv balansini shakllantirish boʻyicha vakolatli davlat organi etib belgilansin va uning zimmasiga quyidagi qoʻshimcha vazifalar yuklansin:

suv balansining yagona axborot tizimini yaratgan holda Yagona davlat suv fondi suvlarining miqdoriy va sifat koʻrsatkichlari toʻgʻrisida vakolatli organlar va tashkilotlarning maʼlumotlarini toʻplash, umumlashtirish va tizimlashtirish orqali respublikaning yagona suv balansini shakllantirishni tashkil etish;

suvni hisobga olishning holati, uning xavfsizligi va sifatini taʼminlash toʻgʻrisida vakolatli organlar va tashkilotlar tomonidan
taqdim etilayotgan maʼlumotlarning ishonchliligi monitoringini oʻtkazish, zarur boʻlganda aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish choralarini ishlab chiqish;

Yagona davlat suv fondi suvlarini hisobga olish, monitoring qilish, xavfsizligi va sifatini taʼminlash boʻyicha vakolatli organlar va tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirish;

toza ichimlik suvining strategik zaxiralarini yaratishni tashkil etish, shu jumladan, katta hajmdagi zaxira manbalarini barpo etish;

suvdan foydalanish sohasida zamonaviy innovatsion texnologiyalarni, shu jumladan, suvning miqdori va sifatini hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimini joriy etishni muvofiqlashtirish, ularning respublika suv balansining yagona axborot tizimiga integratsiyalashuvini taʼminlash.

3. Vazirlikning markaziy apparati tarkibiga Yagona davlat suv fondi suvlarini hisobga olish, monitoring qilish, xavfsizligi va sifatini taʼminlash, respublikaning yagona suv balansini shakllantirish, shuningdek, suv taʼminoti va suv chiqarish tizimiga zamonaviy texnologiyalarni joriy etishni tashkil qilish va muvofiqlashtirishga masʼul boʻlgan vazirning birinchi oʻrinbosari lavozimi kiritilsin.

4. Vazirlik markaziy apparati tarkibida:

Yagona suv balansini shakllantirish va monitoring qilish bosh boshqarmasi;

Yagona davlat suv fondi suvlarining xavfsizligi va sifatini taʼminlash boshqarmasi;

Suv taʼminoti va suv chiqarish tizimlariga zamonaviy texnologiyalarni joriy etish boshqarmasi tuzilsin.

Belgilab qoʻyilsinki, Vazirlikda yangi tashkil etilayotgan boshqarmalarning shtatlari soni Vazirlikning markaziy apparati va hududiy boʻlinmalarining tegishli shtatlar sonini qisqartirish hisobiga shakllantiriladi.

5. Vazirlik, Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Moliya vazirligi, Davlat aktivlarini boshqarish agentligining:

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ichimlik suvidan foydalanishni nazorat qilish davlat inspeksiyasini Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi huzuridagi Ichimlik suvidan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi sifatida qayta tashkil etib, amaldagi vazifa va funksiyalarini, shuningdek, moliyalashtirish tartibini saqlab qolgan holda Vazirlik tarkibiga oʻtkazish;

“Oʻzsuvtaʼminot” aksiyadorlik jamiyatini tashkil etish va uning ustav kapitalini mazkur Farmonning 1-ilovasida koʻrsatilgan Vazirlikning davlat unitar korxonalari ustav kapitalidagi davlat aktivlari va ulushlarini topshirish hisobiga shakllantirish, shuningdek, ushbu korxonalarni masʼuliyati cheklangan jamiyatlar sifatida qayta tuzish;

2020-yil 1-yanvardan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosining koʻrsatilayotgan suv taʼminoti va suv chiqarish xizmatlari uchun toʻlovlarning toʻliqligi va oʻz vaqtida amalga oshirilishini taʼminlash, isteʼmolchilarning qarzdorligini kamaytirish boʻyicha funksiyalarini “Oʻzsuvtaʼminot” AJ va uning tarkibiga kiruvchi tashkilotlarga oʻtkazish toʻgʻrisidagi takliflariga rozilik berilsin.

6. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq:

Vazirlik tomonidan Yagona davlat suv fondining barcha suvlar turlariga nisbatan miqdoriy va sifat koʻrsatkichlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni aks ettiruvchi respublika suv balansining yagona axborot tizimi yuritiladi;

Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi, Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi, Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qoʻmitasi, Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Gidrometeorologiya xizmati markazi Yagona davlat suv fondining barcha suvlar turlariga nisbatan miqdoriy va sifat koʻrsatkichlari toʻgʻrisidagi hisob maʼlumotlarini tizimli ravishda Vazirlikka taqdim etib boradi;

Vazirlik suvni hisobga olishning toʻgʻriligini, uning xavfsizligi va sifatini tasdiqlangan va yangilangan maʼlumotlarni yagona maʼlumotlar bazasiga kiritgan holda monitoring qiladi, shuningdek, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish choralarini ishlab chiqadi hamda ularni suvdan foydalanishni tartibga solish sohasidagi vakolatli organlar va tashkilotlarga joʻnatadi;

Vazirlik tizimli ravishda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga va Vazirlar Mahkamasiga suvni hisobga olish holati, uning xavfsizligi va sifatini taʼminlash, shuningdek, respublikaning yagona suv balansini shakllantirish toʻgʻrisidagi hisobotni aniq takliflar bilan taqdim etib boradi.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ikki oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vazirligi huzuridagi Ichimlik suvidan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi toʻgʻrisidagi nizom va respublika aholisini suv taʼminoti va suv chiqarish xizmatlari bilan taʼminlash tizimini yanada takomillashtirish boʻyicha “Yoʻl xaritasi”ni tasdiqlasin.

8. Moliya vazirligi Vazirlik bilan birgalikda bir oy muddatda suv taʼminoti korxonalarining xalqaro moliya institutlari oldidagi qarzdorligini xatlovdan oʻtkazsin va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat byudjetiga moliyaviy yukni kamaytirgan holda uni qoplash toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.

9. Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi Vazirlik bilan birgalikda bir oy muddatda kelgusi yillarda xalqaro moliya institutlarining kredit mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladigan suv taʼminoti va suv chiqarish tizimini yaxshilash boʻyicha loyihalar roʻyxatini shakllantirish, shuningdek, past rentabelli loyihalar va taqdim etilayotgan xizmatlardan kredit qoplanishi 50 foizdan kam boʻlgan loyihalarning amalga oshirilishiga yoʻl qoʻymagan holda ular boʻyicha texnik-iqtisodiy asoslarni ishlab chiqishni taʼminlasin.

10. Vazirlik Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi, Moliya vazirligi huzuridagi Davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish agentligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi va viloyatlar hokimliklari bilan birgalikda bir oy muddatda xorijiy maslahatchilarni jalb etgan holda Qoraqalpogʻiston Respublikasi va viloyatlar suv taʼminoti va suv chiqarish tizimlarini modernizatsiya qilish va boshqarish boʻyicha davlat-xususiy sheriklik shartlari asosida loyihalarni amalga oshirish choralarini koʻrsin.

11. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Loyiha boshqaruvi milliy agentligi, Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi boshqa manfaatdor idoralar bilan birgalikda uch oy muddatda suvdan foydalanishning strategik yoʻnalishlari, yagona yondashuv, avtomatlashtirish mexanizmlari va bosqichlarini ishlab chiqish va uning barcha jarayonlarini raqamli formatga oʻtkazishni taʼminlasin.

12. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim hujjatlariga 2-ilovaga muvofiq qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin.

13. Vazirlik manfaatdor idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda:

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining respublika suv taʼminoti tizimini yanada takomillashtirish toʻgʻrisidagi qarori loyihasini;

qonun hujjatlariga ushbu Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisidagi takliflarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin.

14. Mazkur Farmonning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N.Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti maslahatchisi R.A.Gulyamov zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasi  Prezidenti                                               Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent shahri,                              2019-yil 26-noyabr

 

OʻzА

OVOZ BERISH
Ishonch telefonlarining xizmatini baholang:
 
A'lo
Yaxshi
Qoniqarli
Yomon

Моё мнение

Korrupsiyaga qarshi kurash

Tugmani bosing Tinglash